Door Pesach Benson • 6 juli 2026
Jeruzalem, 6 juli 2026 (TPS-IL) — Israëlische en Griekse archeologen hebben ontdekt dat de technologie van stenen werktuigen uit de oudheid zich niet als een vaste, onveranderlijke methode door Europa verspreidde. In plaats daarvan evolueerde het door een combinatie van gedeelde kennis en lokale aanpassing door vroege menselijke groepen.
De studie daagt de aanname uit dat vergelijkbare prehistorische werktuigen noodzakelijkerwijs directe kopieën of toeval aangeven. Het suggereert eerder dat technologische kennis met vroege mensen meereisde, maar lokaal werd hervormd op basis van beschikbare grondstoffen, landschapsomstandigheden en individuele keuzes. Dit model helpt verklaren hoe één enkele traditie van steenbewerking meer dan een miljoen jaar lang in Afrika, Azië en Europa kon voortbestaan zonder statisch te blijven.
Onderzoekers van de Universiteit van Haifa en de Universiteit van Kreta onderzochten stenen werktuigen van de archeologische vindplaats Rodafnidia nabij het dorp Lisvori op het eiland Lesbos. Hun bevindingen geven aan dat de werktuigen niet simpelweg werden gekopieerd van methoden die in de Levant werden gebruikt, maar in plaats daarvan een mix van gedeelde technologische kennis en distinctief lokaal vakmanschap in de Egeïsche regio weerspiegelen.
“Stenen werktuigen zijn niet zomaar overblijfselen uit het verleden, maar bewijs van de beslissingen, voorkeuren en manieren van handelen van oude mensen,” zei Dr. Gadi Herzlinger van de Universiteit van Haifa, een van de auteurs van de studie. “Wanneer we ze systematisch meten en vergelijken, kunnen we niet alleen reconstrueren hoe werktuigen werden gemaakt, maar ook hoe technologische kennis tussen regio’s bewoog en hoe deze onderweg veranderde.”
Het onderzoek richt zich op de Acheuléen-traditie, een van de vroegste, meest wijdverbreide en langst durende industrieën voor stenen werktuigen in de menselijke geschiedenis. Bekend om grote werktuigen zoals handbijlen en cleavers, werd de Acheuléen-technologie honderdduizenden jaren lang gebruikt in Afrika, Azië en Europa. De brede verspreiding ervan vormt een langdurige uitdaging voor onderzoekers, die debatteren of overeenkomsten tussen vindplaatsen de beweging van populaties, kennisoverdracht of onafhankelijke uitvinding weerspiegelen.
Herzlinger, van de School of Archaeology and Maritime Civilizations en het Zinman Institute of Archaeology aan de Universiteit van Haifa, werkte samen met Prof. Nena Galanidou van de Universiteit van Kreta. Ze bestudeerden grote snijwerktuigen—voornamelijk handbijlen en cleavers—die bij Rodafnidia werden teruggevonden door middel van opgravingen en inventarisaties. De vindplaats, gelegen nabij de warmwaterbronnen van Lisvori en met uitzicht op Anatolië, ligt langs een corridor die in de prehistorie West-Azië, de Egeïsche Zee en Zuidoost-Europa had kunnen verbinden.
Het team creëerde 3D digitale modellen van de werktuigen in het laboratorium voor archeologie en cultureel erfgoed van de Universiteit van Haifa en vergeleek ze met Acheuléen-assemblages van vindplaatsen in de Levant, waaronder Ubeidiya, Gesher Benot Ya’aqov, Ma’ayan Baruch, Holon en Nahal Hesi.
De assemblage van Rodafnidia vertoonde een sterke interne consistentie, waarbij werktuigmakers voornamelijk lokaal beschikbaar steen gebruikten om grote snijwerktuigen met relatief beperkte vormgeving te produceren.
De vergelijking met vindplaatsen in de Levant leverde echter geen exacte overeenkomst op met enige bekende traditie. De handbijlen leken op die uit latere Acheuléen-fasen in de Levant, terwijl ze ook kenmerken behielden die geassocieerd werden met eerdere perioden. De cleavers verschilden ondertussen aanzienlijker in symmetrie, randvorm en verfijningsniveau van die gevonden bij Gesher Benot Ya’aqov.
“Het is juist de combinatie van gelijkenis en verschil die hier de belangrijke bevinding is,” zeiden de onderzoekers. “De gelijkenis toont aan dat de werktuigen uit Rodafnidia tot een brede en bekende technologische wereld behoren, maar de verschillen tonen aan dat deze kennis niet simpelweg werd gekopieerd. Het werd lokaal aangepast, afhankelijk van de grondstoffen, het landschap en de keuzes van de werktuigmakers.”
De bevindingen werden gepubliceerd in het peer-reviewed tijdschrift Journal of Archaeological Method and Theory.
