Door Pesach Benson • 15 november 2026
Jeruzalem, 15 november 2026 (TPS-IL) — Israëlische onderzoekers hebben een bloedtest ontwikkeld die vrouwen met borstkanker in een vroeg stadium kan onderscheiden van gezonde vrouwen en patiënten met een verhoogd risico op een recidief kan identificeren. De test detecteerde ook moleculaire tekenen van agressieve cellen in tumoren die anders als hormoongevoelig waren geclassificeerd, wat nieuw inzicht biedt in waarom sommige borstkankers terugkeren.
Borstkanker is wereldwijd de meest gediagnosticeerde kanker bij vrouwen, met circa 2,3 miljoen nieuwe gevallen geregistreerd wereldwijd in 2022. De ontwikkeling van effectievere hulpmiddelen om de ziekte op te sporen en de terugkeer ervan te voorspellen, zou daarom aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor de patiëntenzorg.
De bevindingen zouden artsen uiteindelijk kunnen helpen patiënten te identificeren van wie het risico door conventionele beoordelingen mogelijk wordt onderschat, en beslissingen over nauwere monitoring of aanvullende behandeling kunnen sturen. Het onderzoek wijst ook op een mogelijke nieuwe therapeutische benadering: het aanpakken van chemische veranderingen die van invloed zijn op het functioneren van kankercellen en die kunnen bijdragen aan agressiever gedrag.
Het onderzoek, gepubliceerd in het peer-reviewed tijdschrift Nature, werd geleid door onderzoekers van het Israëlische Weizmann Instituut van Wetenschappen en de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem.
Agressieve kankercellen blootleggen
De onderzoekers richtten zich op luminale borstkanker, een van de meest voorkomende vormen van de ziekte. De cellen ervan dragen doorgaans receptoren voor hormonen zoals oestrogeen of progesteron, die hun groei kunnen stimuleren.
Ze analyseerden 12 operatief verwijderde, niet eerder behandelde borsttumoren, waarvan de meeste luminale tumoren waren. Eencellige analyse bracht verschillende afzonderlijke groepen cellen aan het licht, waaronder een populatie met een basaalachtig profiel. Basaalachtige borstkankers worden over het algemeen geassocieerd met een agressievere ziekte.
Deze cellen vertoonden verminderde hormoonreceptorsignalering en kenmerken die gepaard gaan met kankerprogressie, waaronder een groter vermogen om te migreren in laboratoriumexperimenten. Hun verschillen met andere tumorcellen waren gekoppeld aan epigenetische patronen – chemische modificaties die beïnvloeden hoe genen functioneren zonder de onderliggende DNA-sequentie te veranderen.
“De verschillen lijken voornamelijk epigenetisch te zijn”, zei prof. Efrat Shema van het Weizmann Instituut. Ze doelde op chemische veranderingen die invloed hebben op hoe genen worden in- of uitgeschakeld zonder het DNA zelf te wijzigen. In laboratoriummodellen, legde ze uit, “kwam er uiteindelijk altijd een agressieve populatie naar voren.”
Om te bepalen of deze patronen ook in bloed konden worden gedetecteerd, paste het team een technologie genaamd EPINUC aan. Deze analyseert celvrije nucleosomen – fragmenten van DNA gewikkeld rond eiwitten die vrijkomen wanneer cellen sterven. De methode meet combinaties van chemische markeringen op individuele nucleosomen, samen met geselecteerde eiwitten, met behulp van minder dan één milliliter bloedplasma.
In een eerste groep van 77 vrouwen met luminale borstkanker en 30 gezonde vrouwen onderscheidde de test met succes kankermonsters van die van gezonde deelnemers.
De onderzoekers evalueerden de technologie vervolgens met behulp van 188 monsters van vrouwen met luminale borstkanker, verzameld in meerdere medische centra. Een model dat werd getraind op 75 procent van de gegevens en getest op de resterende 25 procent, behaalde een area under the curve (AUC) van 0,96. Een afzonderlijke reeks monsters van de Mayo Clinic leverde een AUC van 0,98 op.
De AUC meet hoe nauwkeurig een test onderscheid maakt tussen twee groepen. Een score van 1,0 staat voor een perfecte discriminatie, terwijl 0,5 duidt op prestaties die niet beter zijn dan toeval.
Het team onderzocht ook of de op bloed gebaseerde epigenetische patronen konden helpen bij het voorspellen van een recidief. In de Mayo Clinic-groep, die follow-upgegevens van 5 jaar omvatte, voorspelde een model een terugval met een AUC van 0,81, waarmee het beter presteerde dan modellen gebaseerd op conventionele factoren zoals kankerstadium, tumorgradering en subtype. In een kleinere, afzonderlijke groep patiënten behaalde de test een AUC van 0,92.
“Toen we in bloedmonsters naar hun epigenetische signatuur zochten, ontdekten we dat hoe vaker deze voorkwam, hoe groter het risico was dat de ziekte zou terugkeren”, zei prof. Guy Ron van de Hebreeuwse Universiteit.
De onderzoekers benadrukten dat nadere studies nodig zijn om de bevindingen te valideren en vast te stellen of EPINUC in de klinische praktijk kan worden gebruikt.
