Door Pesach Benson • 21 oktober 2026
Jeruzalem, 21 oktober 2026 (TPS-IL) — Kunstmatige intelligentie kan nu in enkele seconden schilderijen, muziek, poëzie en ontwerpen genereren, wat vragen oproept over de toekomst van menselijke creativiteit. Maar een nieuwe studie van een Israëlische onderzoeker stelt dat de waarde van kunst niet alleen in het voltooide werk ligt, maar ook in de ervaringen, vaardigheden en persoonlijke groei die gepaard gaan met het maken ervan.
De bevindingen hebben gevolgen voor zowel gewone mensen als kunstenaars en technologieontwikkelaars. Omdat AI het voor iedereen gemakkelijker maakt om zonder jarenlange training verfijnde kunstwerken te produceren, moeten mensen mogelijk heroverwegen wat creativiteit waardevol maakt. Kunstenaars leggen wellicht meer nadruk op experimenten en de ervaringen die hun werk creëert, terwijl ontwikkelaars van AI bij het ontwerpen van creatieve tools mogelijk verder moeten kijken dan snelheid en uitvoerkwaliteit.
In plaats van succes uitsluitend af te meten aan wat AI kan produceren, stelt dr. Amit R. Zoran van de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem dat generatieve kunstmatige intelligentie het vermogen om verfijnde kunst te produceren loskoppelt van het leerproces van de vaardigheden die traditioneel nodig zijn om het te maken. Het artikel, gepubliceerd in het collegiaal getoetste tijdschrift AI & Society, suggereert dat deze verandering een kans biedt om te heroverwegen wat menselijke creativiteit betekenisvol maakt.
Eeuwenlang ontwikkelden kunstenaars hun vaardigheden door jarenlange oefening, experimenten en studie. Schilders leerden de wereld te observeren, terwijl musici hun lichaam trainden en hun vermogen verfijnden om emoties via klank uit te drukken. Generatieve AI kan nu indrukwekkende resultaten opleveren zonder dat gebruikers een vergelijkbare training hoeven te ondergaan.
Zoran noemt deze verschuiving de “ontkoppelingsthese”, die beschrijft hoe artistieke productie los kan komen te staan van de persoonlijke ontwikkeling die er van oudsher mee verbonden is.
“Eeuwenlang betekende het maken van kunst dat je een proces van leren, experimenteren en veranderen als persoon doormaakte”, legt Zoran uit. “Tegenwoordig stelt AI ons in staat om verfijnde werken te produceren zonder noodzakelijkerwijs die reis te maken.”
Hij stelt echter dat de mogelijkheid om gemakkelijker kunst te genereren niet betekent dat menselijke creativiteit minder waardevol is geworden. In plaats daarvan verandert het waar die waarde kan worden gevonden.
“Het werkelijke potentieel van AI is niet eenvoudigweg om ons te helpen meer beelden, muziek of ontwerpen te produceren, maar om nieuwe mogelijkheden te openen voor hoe we de wereld om ons heen ervaren, begrijpen en ermee omgaan”, zegt Zoran.
Voorbij het kunstwerk
Een voorbeeld in het artikel toont hoe deze aanpak er in de praktijk uit zou kunnen zien. In plaats van AI te behandelen als een instrument om een op zichzelf staand kunstwerk te produceren, maakt een project een boom tot het middelpunt van een multisensorische ervaring. Deelnemers maken kennis met de natuurlijke geuren en opgenomen geluiden, naast door AI gegenereerde muziek die wordt uitgevoerd door een menselijke muzikant en visuele projecties die anders verborgen kenmerken onthullen.
Het project is bedoeld om mensen aan te moedigen de boom op nieuwe manieren te ervaren en hun band met de natuurlijke wereld te verdiepen. Zoran waarschuwt echter dat dergelijke projecten laten zien wat met AI ondersteunde kunst mogelijk zou kunnen maken, in plaats van dat ze gemeten bewijs leveren dat de perspectieven van de deelnemers zijn veranderd.
Het bredere gevolg is een verschuiving in hoe creatief werk wordt beoordeeld. Zoran stelt dat scholen, musea en culturele instellingen verder moeten kijken dan het voltooide product om te overwegen wat mensen leren, ontdekken en ervaren tijdens het creatieve proces. AI-ontwikkelaars zouden ondertussen hun tools niet alleen kunnen beoordelen op de kwaliteit van de beelden of muziek die ze genereren, maar ook op de vraag of ze aanzetten tot experimenteren en gebruikers helpen om verder te kijken dan vertrouwde ideeën.
Dat onderscheid is belangrijk omdat het gemakkelijker maken van kunstproductie mensen niet noodzakelijkerwijs creatiever maakt. Hulpmiddelen die in enkele seconden gepolijste resultaten genereren, kunnen de toegang tot artistieke expressie weliswaar vergroten, maar ze kunnen er ook voor zorgen dat gebruikers vertrouwde stijlen herhalen in plaats van nieuwe te ontdekken.
Voor Zoran is de centrale vraag dan ook niet simpelweg of een mens dan wel een machine een kunstwerk heeft gemaakt. Het gaat erom wat het werk mensen laat ervaren en begrijpen. AI kan een deel van de traditionele inspanning die gepaard gaat met het maken van kunst wegnemen, maar de uitdaging is om ervoor te zorgen dat een groter productiegemak ook kansen creëert voor ontdekking.
